Home | Contact | Links       
Antonie Pannekoek Archives
 

L’Ouvrier communiste / De Kommunistische Arbeider, 1920-1921


Overview


Introduction

Little is known in Belgium about a proletarian internationalist mouvement before or during the First World War, and there was no representation at Zimmerwald or Kienthal. A complicating factor was the linguistic struggle which also was a social question, and which was posed in many different manners in the different regions. The formation of a communist party started very late and Belgium was not represented on the first congress of the Communist International (March 1919); the group around Eduard van Overstraeten  (War, 1891-1981), founded in November 1920 with some 200 members, became section of the Third International (1), and War Van Overstraeten himself was present as delegate at the Second and Third Congresses in Moscou; this organisation was soon pressured by the Communist International to merge September 1921 with the somewhat bigger “centrist” group “Les Amis de l’Exploité” around Joseph Jacquemotte  (1883-1936) and Charles Massart  (1877-1964), with, after unification, 535 members. It was a delicat fusion in which the Communist Left (which never identified itself with the German-Dutch Left) remained in the majority before being excluded, after a series of organisational manoeuvres, as late as March 1928; with War Van Overstraeten and Adhémar Hennaut as main representatives. The real and original importance of the decimised Belgian Left started, after another split with “trotskyism”, when Belgium became fertile ground for a confrontation between the German-Dutch Left and Italian Left in exile, with the bilingual house-painter Adhémar Hennaut as a central figure (2), while War Van Overstraeten drifted away towards a religious and hard to define “volkisch” position, which even led to accusations against him for “collaboration” with the German Authorities during the Second World Warfor having participated with paintings in expositions in Germany.

 Reference: La Gauche Communiste Belge (1921-1970)  / Michel Olivier. – [Toulouse] : Collectif Smolny, [2005]. – 67 p. (3)


Some figures:

Number of members
  15 Sept. 1921 18 May 1922 1 Oct. 1922 1 Sept. 1923 15 Jan. 1925
Bruxelloise 207 184 163 187 162
Liégoise 71 72 50 108 83
Verviers 37 30 56 54 46
Charleroi 86 127 82 71 161
Centre 77 66 43 46 52
Borinage 8 12 32 18 55
Gand 49 48 18 31 91
Anvers 28 25 51
Namur - - - - 27
Totale 535 539 472 536 728

In december 1924, before a campaign to recruit new members, there were 602 members, so in just a few weeks 126 new members adhered to the party, not because of sudden political clarity, but for many other reasons. It tipped the balance in favour of the rightwing of the party, and the left would finally be excluded in 1928. Also, in a report of 1925, War Van Overstraeten complained about the total absence of any organisational discipline, most of all in the Dutch speaking north of the country, particularly Gendt, but also Antwerps; and many members (some 30%) were not in any way active. There are also some figures about the sales of the press over 1924, for the French language Drapeau Rouge only; printed: 1,631,270; sold: 1,253,074 (there were 52 issues a year, thus in average 24,097 a week); unsold (bouillonage): 378,196.

The figures are taken from: Dacob , Collection Adhémar Hennaut, 04/05 and 04/06.


L’Ouvrier communiste, 1920-1921

L’Ouvrier communiste ; Organe du groupe communiste de Bruxelles, 1920-1921.

Microfilm available at CArCoB , Brussels, 1920-1921, and: Royal Library Brussels: (a) FS XLVIII 6141 D (Leeszaal - Tijdschriften en dagbladen), 1920, no 1; (b) II 99.949 D (Magazijn - Algemene Leeszaal), 1 mars 1920-24 sept. 1921; (c) MIC PERM 288 (Leeszaal - Tijdschriften en dagbladen), 1 mars 1920-24 sept. 1921; (d) Mic Perm 500 (Leeszaal - Tijdschriften en dagbladen); continued as: Le Drapeau rouge ; Organe du parti communiste belge.

 Monograph: En Russie soviétiste, 25 septembre 1918-15 octobre 1919 / S.-J. Rutgers – Bruxelles : Édition de “L’Ouvrier communiste” : impr. “Minerva”, 1920. – 39 p. (Bibliotheque Royal Bruxelles, boeknummer III 48.627 13 A – Magazijn - Algemene Leeszaal  FS XXVII 1126 A 8 – Magazijn - Algemene Leeszaal.

 Monograph: Le Mouvement capitaliste et Révolution russe / War van Overstraeten, septembre 1921.


De Kommunistische Arbeider, Brussel, 1921

De Kommunistische Arbeider ; Orgaan van de Vlaamsche Federatie der Belgische Kommunistische Party (sectie van de IIIe Internationale).

Originals at Dacob ; microfilm Royal Library, Brussels; very incomplete; continued as: De Roode Vaan ; Vlaamsch Orgaan der Belgische Kommunistische Partij.


Poster

First issue, 1921; source: dacob , Brussels.


De Kommunistische Arbeider ; Orgaan van de Vlaamsche Federatie der Belgische Kommunistische Party (sectie van de IIIe Internationale), Jg. I (1921), nr. 1 (20 mei)

Administratie de Redaktie adres: Kom. Arb. Drukkerij Reynaert, Pelikaanstraat 120, Antwerpen ; Geldelijk beheer, Strijdpenningen en Abonnementsgelden: A[lphons]. Dermul, Reep 9, Gent. Secr. Afdeel. Antw. Vl. Fred. b.k.p. (sectie 3e Int.). Frans Chappele, Everaertstraat 85-I, Antwerpen. Uitgever: E. Wackeniers, Antwerpen.

  • Manifest aan de Arbeiders en Arbeidsters in Vlaanderen!
  • Ekonomische kroniek ; De toestand in Duitschland / E.D.
  • Koloniale beschavingspolitiek ; Voor en van onze zwarte broeders
  • Een der smartliederen van de Congoneger
  • Fransch lezende kameraden! Steunt ons broederorgaan! Abonneert u op l’Ouvrier communiste. Beheer: Rue Steenpoort 3, Brussel. Ook aan onze administratie op te geven.
  • De parlementaire cinema / C.S.
  • Syndicale beweging ; De strijd der vakbonden ; Een weinig uit het verleden / V.d.B.
  • Tien geboden voor arbeiders ; Uit een vlugschrift uitgegeven tijdens de revolutiedagen in 1848
  • Uit en over Sowjet-Rusland
  • Cursus-Vergaderingen [Wekelijks te Antwerpen]
  • Berichten van beheer
  • Jeugdbeweging ; De taktiek van de Jonge Wachten en onzen strijd / L.v.G.
  • Strijdpenning
  • Adressen
  • Bericht van de redaktieraad
  • Arbeiders en Arbeidsters! [Invullingsbillet]
  • Ekonomische heropbouw
    • Elektrifikatie-Rusland
    • De kolenproduktie stijgt
    • Sprekende cijfers [Moskou]

De Kommunistische Arbeider ; Orgaan van de Vlaamsche Federatie der Belgische Kommunistische Party (sectie van de IIIe Internationale), Jg. I (1921), nr. 2 (28 mei)

Uitgever: E. Wackeniers, Antwerpen

  • Aan het Kongres van de kommunistische Internationale!
  • De Wereldreaktie en de Kommunistische strijd I / J.P.
  • Ekonomische kritiek ; Eenige cijfers en feiten
  • Internationale beschouwingen over taktiek
  • Syndikale beweging ; Over het geschil bij de Staatsarbeiders ; Oorzaken van het geschil / J.R.
    • Geestesgesteldheid der massa
    • Waar het verraad van de s.d. zich afteekend
    • Gevolgtrekkingen
  • Voorlichtingsrubriek ; Uit belangrijke geschriften van onze voorgangers
  • Berichten en pijltjes
    • De koloniale slaven ontwaken!
    • De moderne Inquisitie!
    • Algemene werkstaking in Noorwegen
    • Internationale berichten
    • De strijdvloed
    • Tschecho Slowakye
  • 1° Gedeelte mengelwerk : De inwendige en uitwendige toestand van Sovjet Rusland / door N. Lenin [Wordt voortgezet]
    • De knooppunten van onze arbeid
    • Moeielijkheden der demobilisatie
  • Van en uit Rusland (Rosta)
    • Het Moscousche kolenbekken in 1921
    • Buitenlandsche handel
      • Uitvoer
      • Kultuur
      • De faculteit van Sociologtie te Moscou
      • De rol van de vakbonden
      • De nijverheidsconcentratie
  • Jeugdbeweging ; (Theorie en Praktijk) ; De Jonge Wachten en de Kommunistische Jeugd
  • Adressen
  • Strijdpenning
  • Ons blad
  • Lezers en kameraden! [Boekhandel]
  • Opgepast! [Poststukken aangeslagen]
  • Aan de lezers! [Sovjet-sterren te koop]
  • Invullingsbillet

De Kommunistische Arbeider ; Orgaan van de Vlaamsche Federatie der Belgische Kommunistische Party (sectie van de IIIe Internationale), Jg. I (1921), nr. 5 (18 juni)

Antwerpen: beheer, Pelikaanstraat 120; Gent: A[lphons]. Dermul, Reep 9; Audenaerde: Meulenmeester, N[ieuwe]. Bergstraat 46; Waereghem: Alfr. Vercruyse, Gaverke 96; Overbeken (Wetteren): E. de Graeve.

  • Naar links? Pas op Arbeiders / J.P.
  • Ekonomische kroniek ; Het valutavraagstuk (2e vervolg) / E.D.
  • Syndikale beweging ; Tegen uw leiders, Arbeiders, sluit de rangen! / Het e.k. der k.p.b.
    • Wie wil men treffen?
  • Is onze partij te gesloten?
  • Beschouwingen over Internationale taktiek III / Justus (Vervolg van het 3de artikel)
  • Berichten en pijltjes [Internationale toestand]
    • Noorwegen
    • Zweden en Denemarken
    • Polen
    • Engeland
    • Italië
    • Frankrijk
    • België en Holland
    • Amerika
    • India, Japan, enz.
    • In Japan
  • Koloniale beschavingspolitiek / J.G.
  • De inwendige en uitwendige toestand van Sovjet Rusland / door N. Lenin (Rede, gehouden op het 10° Congres van de Russische Communistitische Partij op 9 maart 1921 te Moskou) (Wordt voortgezet)
  • De Mijnwer4kersstaking in Engeland (Slot volgt)
  • Uit en over Sowjet-Rusland
  • De krisis in de Duitsche Kommunistische Partij (De internationale beteekenis van de Duitsche gebeurtenissen) / door Karl Radek [Noot: Hoewel Radek zelve reeds een mea culpa aanhief in de Levi-zaak, achten wij het hier onzen plicht te zeggen, dat Radek een der voornaamste schuldige is in deze Duitsche kwestie. Zijn mede helpen aan de Heidelbergse thesen in 1919, zijn niet openlijk en sterk optreden tegen Levi toen dertijd, is een der groote fouten die zich nu wreken. Redaktie.

De Kommunistische Arbeider ; Orgaan van de Vlaamsche Federatie der Belgische Kommunistische Party (sectie van de IIIe Internationale), Jg. I (1921), nr. 8 (9 juli)

  • Een kampioen voor “de” vrijheid [Strauss] / J.P.
  • De werkloosheid moet het graf van het kapitalisme zijn!
  • 11 Juli en de Vlaamsche klassenstrijd! / J.P.
  • Bedreiging-Opruiërij is geen revolutionaire politiek! [b.w.p.]
  • Ekonomische kroniek ; Ekonomische toestand van België / E.D.
  • Syndikale beweging ; De weg van de Engelsche revolutie (Vertaald uit “Die Rote Fahne”, 30-6-’21, Wien [Wenen]
  • Weer bedrogen [Vakbondspolitiek] / E.C.
  • Let toch op uw leiders! / [Karl Marx, De Spaansche Revolutie]
  • Het 3° Kongres van de Kommunistische Internationale / J.P.
  • Van week tot week ; Wereldoverzicht
  • 6° Gedeelte mengenwerk ; De inwendige en uitwendige toestand van Sovjet Rusland / door N. Lenin (Rede, gehouden op het 10° Congres van de Russische Communistitische Partij op 9 maart 1921 te Moskou) [Vervolg]
  • Voorlichtings rubriek ; Proletarische Demokratie en Diktatuur
  • Jeugdbeweging ; Kinderellende en kindersterfte / A.S.
  • Berichten
  • Strijdpenning
  • Opgelet

De Kommunistische Arbeider ; Orgaan van de Vlaamsche Federatie der Belgische Kommunistische Party (sectie van de IIIe Internationale), Jg. I (1921), nr. 11 (30 juni)

Kameraden in West-Vlaanderen: Waereghen, Harelbeke, Iseghem, Oostende, Ronse, Audenaerde; Antwerpen, Gent; Abonnementenbeheer: Madam H. Veltman, Lange Kievietsstraat 57, Antwerpen; Afd. Antwerpen: A. Wackenier, Zilversmidstraat 5; Leuven: Leo Melsaert.

  • De haaien zijn in den omtrek (Sowjet Rusland in gevaar) / J.P.
  • Ekonomische Kroniek ; Nijverheidscrisis in België  E.D.
  • De motie van het e.k. der Communistische Internationale [Parlementarisme] / Sekretariaat v/d b.k.p.
  • Syndikale beweging ; Stakings-brekers
  • Het herinneringsfeest van de dood [4 augustus feestdag] / J.P.
  • “Broeder ik kon de brief niet aannemen…” ; Schets uit het Russische gevangenisleven / door Eugène Leviné (uit: Bremer Bürgerzeitung)
  • Attentie [Aan alle abonné’s en boekhandelaren buiten de stad! (Antwerpen)]
  • Van week tot week ; Wereldoverzicht
  • Vrijdag 12 augustus spreekt te Antwerpen kameraad W. van Overstraeten, afgevaardigde van de Belg. Kom. Partij naar het 3e Kongres van de 3° Internationale over: de toestand in Rusland, het Kongres en onze Wereldstrijd in Eldorado
  • Es ist erreicht (Het is bereikt!) (Een stukje natuurlijke historie van het soc. Dem. leiderschap). Aan Piet Somers! (Slot volgt)
  • Jeugdbeweging ; De komende Internationale Jeugdweek!
  • Brochuren
    • Gorter, Imperialisme
    • Gorter, De Wereldrevolutie
    • Dr. Pannekoek, Darwinisme en Marxisme
    • Cetan, De Kommunistische School
    • Wolda, Anarchisme en Communisme
    • De organisatie van de verplichte Arbeid en de Arb[eiders]. legers in R[usland].
    • Brommert, Anarchisme en Communisme
    • Lenin, De Linksche Stroming
    • [Prominent ontbreken: Lenin, Staat en Revolutie, vertaling Gorter; en: Gorter, Open Brief aan kameraad Lenin]
  • Opgelet!

De Kommunistische Arbeider ; Orgaan van de Vlaamsche Federatie der Belgische Kommunistische Party (sectie van de IIIe Internationale), Jg. I (1921), nr. 12 (6 augustus)

Kommunistische Arbeider

Derde Internationale, 1921; source: dacob , Brussels

  • Vrijdag 12 augustus spreekt te Antwerpen kameraad W. van Overstraeten, afgevaardigde van de Belg. Kom. Partij naar het 3e Kongres van de 3° Internationale over: de toestand in Rusland, het Kongres en onze Wereldstrijd in Eldorado
  • Krisisfonds en slavernij / J.P.
  • Ekonomische kroniek ; Verdeeling van Arbeid en Kapitaal in de Belgische Nijverheid
  • Het kommunisme en het geweld!
  • Hulp aan Rusland?
  • Van week tot week  Wereldoverzicht
  • Parlementair revolutionisme [Tegen de leuze: “het parlement gebruiken als openbare tribune”] / L.v.G.
  • De vliegende drukkerij ; Dit stuk is een uittreksel uit het boek van Leo Trotzki “Rusland in de Revolutie van 1905” (Slot volgt)
  • Is het nog tijd voor feestvieren / G. Matthys
  • Voorlichtings Rubriek ; De oorlog om de olie die nadert! (Eerste stuk) (Wordt vervolgd)
  • Es ist erreicht (Het is bereikt!) (Een stukje natuurlijke historie van het soc. Dem. leiderschap). Aan Piet Somers! (2° stuk)
  • Tegen verplichte oefening ; Tegen de Militarisatie der Jeugd / Uitv. Komiteit Kom. Jeugd van België
  • Jeugdgroep Antwerpen
  • Cursus Vergaderingen [Waereghen, Gent]
  • Aan alle abonné’s

De Kommunistische Arbeider ; Orgaan van de Vlaamsche Federatie der Belgische Kommunistische Party (sectie van de IIIe Internationale), Jg. I (1921), nr. 14 (20 augustus)

Boekenlijst

Uitgebreide boekenlijst, 1921; source: dacob , Brussels

  • Massa-meeting te Gent ; De waarheid over Rusland ; De Internationale Jeugddag ; Sprekers: W. Van Overstraeten (Brussel) e.a. in de zaal Parnassus
  • Uitzichten en vooruitzichten / J.P.
  • Op voor de Kommunistische Jeugdweek 28 Augustus - 4 September / L.v.G
  • Syndikale beweging ; Een oproep der Revolutionaire Syndicalisten ; Aan de Revolutionaire Vakbonden aller landen (Moskou, 7 Aug., De Roode Vak-Internationale is gesticht)
  • Leden der b.k.p. [Oproep]
  • Ekonomische kroniek ; De hongersnood in Zuid-Oostelijk Rusland
  • De vliegende drukkerij ; Dit stuk is een uittreksel uit het boek van Leo Trotzki “Rusland in de Revolutie van 1905” (Slot)
  • Een hagepreek / J.P.
  • Voorlichtingsrubriek ; De oorlog om de olie nadert! (3e stuk) (Wordt voortgezet)
  • Opper Silezië (Vertaald uit: Die Rote Fahne, Wien)
  • Van week tot week ; Wereldoverzicht
  • Jeugdbeweging (Antwerpen, Hoboken, St. Niklaas, Brussel, Waereghen, Gent; uit het Walenland: Roux [niet Reux], Verviers, Chetelineau
    • Hoboken: Albert Marneff, Fabriekenstraat 67, en Posseniers, Walstr. 15
    • Brussel: G. Vlasselaar, rue Nothomb 47, Etterbeek, en sekretariaat rue l’Amigo 11 (Café Kome)
  • Binnenland ; Onze Rusland-Meeting te Antwerpen [Kameraad Van Overstraeten spreekt voor het eerst Vlaamsch]
  • Ontwaking / F.
  • Onteigening der onteigenaars / J.
  • Kommunistische Jeugdweek 28 Oogst - 4 September
  • Boekhandel
    • Brommert, Kommunisme en Anarchisme
    • Ceton, De kommunistische school
    • H. Gorter, De Wereldrevolutie
    • Gorter, Het Imperialisme, de Wereldoorlog en de Soc. Dem.
    • Gorter, Klassenmoraal
    • Gorter, De grondslagen van het kom.
    • Marx-Engels, Het Kommunistisch Manifest
    • Kasacrow, Vakvereenigingen en Arbeidersraden
    • Bela Kuhn, Op de bres voor het Kommunisme
    • Loenatscharsky, De taak der arb. klasse op het gebied van de cultuur
    • Sowjet wetboek (1 en 2)
    • Radek, Het Socialisme van Wetenschap tot daad
    • Trotzki, Arbeid discipline
    • Trotzki, De Sowjetmacht
    • Lange, De Duitsche vakbew. gedurende 1914-1919
    • Varga, De Proletarische diktatuur
    • Lenin, Het groote initiatief
    • Lenin, De diktatuur van het Proletariaat
    • Lenin, De linksche strooming
    • Lenin, Staat en Revolutie
    • Pannekoek, Darwinisme en Marxisme
    • Soep, A.B., Nationalisme of Internationalisme
    • Wolda, Anarchisme en Communisme
    • Sterringa, Wat willen de Kommunisten
  • Cursus [Waereghem en Gent gaan niet door]
  • Opgelet

De Kommunistische Arbeider ; Orgaan van de Vlaamsche Federatie der Belgische Kommunistische Party (sectie van de IIIe Internationale), Jg. I (1921), nr. 15 (27 augustus)

  • Katholicisme en Kommunisme
  • Ekonomische kroniek  Kapitalistische moeilijkheden / E.D.
  • Van het negerdorp naar de hemel (Indrukjes in Oostende) / J.P.
  • “De Kinderziekte” van Lenin [Kritische bespreking]
  • Engeland
  • Van week tot week (Kort overzicht)
  • Voorlichtings Rubriek ; De oorlog om de olie nadert! (4e stuk) (Wordt voortgezet)
  • De zedelijke grondslag van het Kommunisme / J.P.
  • Op voor de intern. Jeugdweek van 28 Oogst tot 4 September ingericht door de Kommunistische Jeugdinternationale
  • Het grooter getal Vrouwen dan Mannen in Europa
  • Jeugdbeweging ; De Jeugd en de Kommunistische strijd / J.P.
  • Leden der b.k.p. ; Helpt de Jeugd in het welslagen der agitatieweek
  • Binnenland ; Onze Rusland steun begint te vloeien ; Schatbewaarder: Mattieu, Rue d’Amigo 11, Brussel
  • L’Exploité ; einddoel wijsbegeerte!
  • Strijdpenning
  • Boekhandel
  • Kommunist. Jeugdweek 28 Oogst - 4 Sept.
  • Opgelet!

Notes

1. War Van Overstraeten, art painter, becomes member of de group of Jeunes gardes socialistes in 1919 which publishes Socialisme, soon replaced by L’Ouvrier communiste in March 1920 and adheres to the Third International; the Dutch language version starts to be published in May 1920. Also see : Breuk en continuïteit in het doen en denken ; Het geval War van Overstraeten, 1910-1945 / Vincent Scheltiens. – beg-chtp, nr. 22, 2010, and: marxists.org  (nl).

2. Adhémar Hennaut, house painter, was a fouding member of the unified party in September 1921; see for his papers: Stortingslijst van het archief van Adhemar Hennaut (1899-1977)  (Amsab, Ghent), and: Hennaut  (CArCoB, Brussels, also a small biographical file, no 2351), and: Wikipedia  (fr).

3. Some more references:

  • Octobre 1917 et le mouvement ouvrier belge / Claude Renard. – Bruxelles : Editions de la Fondatioon Joseph Jacquemotte, 1967; reprint 2017, see: CArCoB ; and: Dissidences  (reedited 2017)
  • Het Belgisch trotskisme. De geschiedenis van een groep oppositionele kommunisten, 1925-1940 / Nadya De Beule. – Gent, 1980
  • Geschiedenis van de Belgische k.p. / Guy Van Sinoy, Eric Byl, 1996
  • Histoire du Parti communiste de Belgique / José Gotovitch, Brussel, crisp, 1997
  • Beknopte historische inleiding over het Belgische trotskisme  / Rik De Coninck. – 1997
  • Contester dans un pays prospère ; L’extrême gauche en Belgique et au Canada  / Anne Morelli, José Gotovitch (dir.).  Bruxelles [etc.] : p.i.e. Peter Lang, 2007. – 263 p.
  • L’Internationale Communiste et le mouvement trotskyste en Belgique, 1928-1932 / Samia Beziou. – Brussel, u.l.b., Faculté de Philosophie et Lettres, 2007
  • Du communisme et des communistes en Belgique: approches critiques / José Gotovitch, préface de Pieter Lagrou. – Brussel : Editions Aden, 2012
  • « Journal de la révolution » ; Étude de l’organe de presse francophone du parti communiste de Belgique: Le Drapeau Rouge (1921-1936) et La Voix du Peuple (1936-1939) / Rémy Bersipont, historien et journalist. – Louvain-la-Neuve, 2015, – 254 p.
  • Oktober 1917 en de Belgische arbeidersbeweging / Claude Renard. – Brussel : Dacob, 2017. – 139 p.

Compiled by Vico, 31 October 2017